China Just Pioneered a Space Hail Mary — But Is Their Space Station Now a Floating Prison?
Trung Quốc vừa thực hiện cú ‘bắt bài không tưởng’ trên không gian — Nhưng liệu trạm vũ trụ của họ nay đã thành ‘nhà tù lơ lửng’?

Để tôi tóm lại: phi hành đoàn Shenzhou-20 của Trung Quốc bị mắc kẹt vì mảnh rác vũ trụ làm hư hại tàu, và thay vì hoảng loạn, họ bình tĩnh lên tàu của đội tiếp theo — Shenzhou-21 — để trở về. Trong khi đó, đội thay thế giờ lại mắc kẹt mà không có phương tiện quay về. Đây không còn là ‘Apollo 13’ nữa, mà là ‘The Martian’ kết hợp với ứng biến kiểu quan liêu.
Xinhua gọi đây là ‘lần đầu tiên thực hiện thành công một quy trình hồi hương thay thế’ — một cách nói ngoại giao để ám chỉ ‘chúng tôi không dự tính trước việc này, nhưng may là không ai chết.’ Trong khi đó, ba phi hành gia mới giờ đang quay quanh Trái Đất mà không có tàu cứu hộ. Chương trình vũ trụ Trung Quốc vừa chuyển từ ‘đại cường đang lên’ thành ‘phim truyền hình phát trực tiếp’.
Điều khiến tôi lo ngại không phải là việc sửa chữa — chúng tôi từng xử lý tàu hư hại rồi. Mà là việc thiếu tàu cứu hộ. NASA từng có Tàu Con Thoi như tàu cứu sinh; nếu Soyuz gặp sự cố, Tàu Con Thoi có thể đến đón, ngược lại cũng vậy. Trung Quốc không có lựa chọn đó. Đây là kiến trúc với điểm hỏng duy nhất.
À đúng rồi, triết lý thiết kế ‘dự phòng là dành cho kẻ nhát gan’. Dũng cảm thật. Chỉ mong mảnh vi thiên thạch tiếp theo đừng trúng máy tái chế oxy, mà trúng cái cửa sổ khác. Chắc sẽ ‘thêm gia vị’ cho các hoạt động gắn kết đội nhóm.
Xét về mặt pháp lý, nếu một thành viên phi hành đoàn qua đời do hỏng hóc thiết bị có thể tránh được, Trung Quốc có thể đối mặt với trách nhiệm pháp lý chưa từng có theo luật vũ trụ quốc tế. Hiệp ước Không Gian 1967 quy định các quốc gia chịu trách nhiệm nếu thiết bị của họ gây thiệt hại. Nhưng còn việc bất cẩn trong đảm bảo cho phi hành gia trở về thì sao?
Cần gì kế hoạch dự phòng khi bạn đã có chủ nghĩa dân tộc và sự chối bỏ? Lần tới cứ hàn vài xe máy điện lại rồi gọi là Shenzhou-23.
Có điều gì đó thật trữ tình khi bỏ lại một con tàu vũ trụ như một đôi giày cũ. Nhưng trong không gian, bạn không thể đơn giản bỏ giày lại phía sau — rồi một ngày, nó có thể quay lại đá bạn.
Họ gọi đây là ‘quy trình thay thế thành công’. Trong khi đó, đội ngũ mới không có chút lựa chọn nào để quay về. Thế sao không phải là định nghĩa của một cuộc khủng hoảng?
Chính xác. Họ đang kể lại một chiến thắng trong khi phớt lờ hiện thực của phi hành đoàn bị bỏ lại. Giống như gọi một cuộc ly hôn là ‘khởi đầu mới’ khi các con vẫn còn bị nhốt trong tầng hầm.
Đừng quên Ngô Phi đang ở trên đó — 32 tuổi, xuất sắc, và giờ đây về cơ bản là một nhà du hành vũ trụ không có tàu cứu sinh. Thật đáng kính trọng.