Bali’s Glass Elevator to Nowhere: Was It a Billion-Rupiah Mistake or Just Inevitable Tourist Gentrification?
Thang máy kính ở Bali dẫn về đâu: Một sai lầm trị giá tỷ rupiah hay chỉ là bước đi tất yếu của du lịch đại trà?
Vậy là chính quyền Bali vừa ra lệnh phá dỡ một thang máy kính đang thi công dở – được thiết kế để đưa khách du lịch xuống bãi biển đẹp nhất nhì thế giới. Hơn 200 tỷ rupiah bị 'đổ xuống cống', năm sai phạm pháp lý, và một vị thống đốc đặt câu hỏi: 'Bali còn giữ được chất riêng ở đâu?'. Câu chuyện này chưa bao giờ chỉ là về một cái thang máy. Mà là về việc ta sẵn sàng bóp méo thiên nhiên đến đâu chỉ để có bức ảnh 'sống ảo' hoàn hảo.
Thông điệp của Koster rất rõ ràng: Bali sẽ không bị biến thành khu vui chơi nhân tạo. Nhưng hãy thành thật đi—việc phá dỡ cái thang máy này sau cả năm xây dựng nghe giống kiểm soát thiệt hại hơn là chiến thắng. Câu hỏi thật sự không phải ai đã xây nó—mà là nó từ đâu ra được phê duyệt từ đầu?
Đây là chiến thắng cho sự nguyên vẹn môi trường. Dự án vi phạm vùng bảo tồn biển, quy hoạch không gian và quyền sử dụng đất tâm linh. Bạn không thể cứ xây cái thang máy kiểu chọc trời vào vách đá thiêng như vậy. Có những luật adat, quyền tập quán và giới hạn sinh thái. Bali không phải là DisneyLand.
Thành thật mà nói, tôi cảm thấy nhẹ lòng. Kelingking từng là nơi hoang sơ và thật. Giờ đây đông đúc, nguy hiểm và đầy những ‘influencer’. Cái thang máy này sẽ biến nơi này thành hàng chờ ở Disneyland. Nhưng mà – tại sao chẳng ai ngăn điều này sớm hơn?
Có một con đường trung lập. Chúng ta cần lối đi. Nhiều khách du lịch không đủ khỏe để leo núi. Nhưng giải pháp không phải là một tháp kính khổng lồ — mà là cơ sở hạ tầng thông minh, ít tác động. Cầu thang, lan can, điểm nghỉ có mái che. Thiết kế vì sự tôn trọng, chứ không phải vì màn hình ảnh.
Đúng vậy! Tôi không ghét sự thoải mái – tôi chỉ ghét việc đánh mất linh hồn của nơi đó để lấy nó.
Đừng giả vờ nữa. Câu chuyện này không phải về giá trị. Mà là về hình ảnh. Họ đợi đến khi gần hoàn thành rồi mới làm lớn chuyện ‘cứu’ Bali. Nếu vốn đầu tư là người địa phương, họ đã tìm được lối thoát rồi.
Chúng tôi đã cảnh báo rồi. Chúng tôi nói với các nhà phát triển: đây là đất thiêng. Nhưng họ đến với tiền bạc và nụ cười ngoại quốc. Giờ chính quyền dọn dẹp mớ hỗn độn của họ. Đây không phải là tiến bộ. Đây là quên đi ta là ai.
Phá dỡ là lãng phí. Tận dụng lại đi! Biến nó thành trạm nghiên cứu hoặc đài quan sát với ít người tiếp cận. Đừng đập đi — hãy tái sử dụng. Mới gọi là bền vững thật sự.
Và cái trạm nghiên cứu nào cần thang máy kính? Không. Có những thứ không được phép tồn tại. Dỡ bỏ nó. Miếng đất sẽ lành lại.