Is 'Resilience Porn' the New Colonial Gaze? Inside Beirut’s Design Scene That Refuses to Be Reduced to Trauma
Phải chăng 'văn hóa ca ngợi sự kiên cường' đang trở thành một hình thức quan sát theo kiểu thực dân mới? Khám phá thế giới thiết kế Beirut – nơi từ chối bị gói gọn trong bi kịch
Tôi gần như huỷ chuyến đi We Design Beirut vì cảnh báo 'Không Được Đi Du Lịch' cấp độ 4 của Bộ Ngoại giao Mỹ. Nhưng tôi mừng vì đã không làm vậy – đây không phải kiểu đi công tác PR, nơi bạn gật gù trước những tòa nhà sang trọng rồi ăn những món ăn đắt đỏ. Thay vào đó, tôi thấy một cộng đồng thiết kế đang đối diện với chấn thương, lịch sử và bản sắc theo cách không hề được 'làm sạch' để dễ tiêu thụ bởi phương Tây.
Từ một buổi biểu diễn nơi giọng ca của một ca sĩ hòa quyện giữa những người thợ may Druze, đến các dự án sinh viên ở Burj El Murr chế giễu vũ khí chiến tranh bằng giọng điệu châm biếm, các nhà thiết kế Beirut đang từ chối làm nạn nhân. Họ đang xây dựng những thế giới vẫn sống động bất chấp tất cả. Khi một kiến trúc sư địa phương nói: 'Đây là Beirut,' sau khi tôi ngạc nhiên vì một bữa tối lúc 21h45, tôi nhận ra mình không chỉ đang xem thiết kế – mà là chứng kiến sự sống còn đằng sau phong cách.
Là người từng rời Beirut nhiều năm trước và vừa quay về, tôi nói thật: câu chuyện 'sự kiên cường' khiến tôi kiệt sức. Chúng tôi chẳng cần được trao giải vì sống sót – chúng tôi cần điện chạy được. Cần an toàn. Và muốn sáng tạo mà không phải lý do đau đớn của mình trước.
Đúng vậy! Phương Tây ám ảnh bởi chấn thương trong sáng tạo từ phương Nam. Họ thích mô-típ 'vỡ vụn nhưng đẹp đẽ'. Trong khi đó, các nhà thiết kế Lebanon đang làm những việc cực kỳ khái niệm – như 'Tấm khiên hình người' của Sleyman Haber – châm biếm địa chính trị một cách chính xác. Nhưng không, cứ gọi họ là 'những người sống sót đầy cảm hứng' đi.
Tôi cũng từng mắc lỗi này. Đến đó với mong muốn thấy những chiếc drone và vết tích chiến tranh. Nhưng thay vào đó, tôi được mời dự bữa tối, nơi chúng tôi tranh luận về Taylor Swift và chính trị New York. Tôi nhận ra mình sai – góc nhìn của tôi hoàn toàn méo mó.
Các tác phẩm sinh viên ở Burj El Murr khiến tôi choáng ngợp. Một 'vũ khí lấy con người làm trung tâm'? Bộ dụng cụ sống sót từ rác gia đình? Đó không phải thiết kế – mà là trò mỉa có mục đích. Chúng ta cần nhiều suy nghĩ táo bạo như vậy hơn.
Ừ, nhưng hãy nhìn vào thực tế – các nhà thiết kế phương Tây thích 'khám phá' vẻ đẹp từ chấn thương, miễn là nó lạ mắt và tạm thời. Khi châu Âu hay Mỹ thực sự bất ổn, họ có còn lãng mạn hóa sự sống còn như vậy không?
Dù mọi thứ, sáng tạo vẫn nảy nở. Khi tôi thấy các nhà thiết kế trẻ ở Tripoli phục chế những tàn tích của Niemeyer, hay một tòa nhà mới của Lina Ghotmeh mọc lên ở Beirut, tôi cảm thấy hy vọng. Không phải vì bỏ qua nỗi đau – mà vì từ chối để nỗi đau trở thành câu chuyện duy nhất.
Tôi quay về năm ngoái. Người ta hỏi, 'Cậu không sợ à?' Tôi trả lời, 'Còn bạn thì sao?' Cuộc sống ở đây có niềm vui, âm nhạc, những bữa tối muộn. Chiến tranh không ngăn chúng tôi – nó tiếp sức cho nghệ thuật. Đó không phải kiên cường. Đó là Beirut.