How Did a Slaveowner’s Words Become the World’s Blueprint for Freedom?
Làm thế nào những lời từ một chủ nô lại thành bản thiết kế giải phóng toàn thế giới?
Andrew Davenport không chỉ là một nhà sử học — ông là hậu duệ trực tiếp của Peter Hemings, một thợ thủ công bị cưỡng chế ở Monticello, người được Jefferson khen ngợi nhưng không bao giờ được tự do. Khi Davenport nghiên cứu những lời chỉ trích phân biệt chủng tộc của Jefferson trong ‘Ghi chú về Tiểu bang Virginia’, ông bị sốc bởi nghịch lý: chính người đàn ông từng phi nhân hóa người da đen lại sống dựa vào lao động của người da đen. Nhưng Davenport không phủ nhận Jefferson. Thay vào đó, ông thấy điều gì đó táo bạo: chính những người bị cưỡng chế đã lấy lời Jefferson và biến chúng thành công cụ giải phóng.
Hàng thế kỷ trước, những người bị nô lệ ở Monticello đã làm đơn xin tự do bằng cách trích dẫn Tuyên ngôn Độc lập — ‘tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng’ — không phải để châm biếm, mà như một lời hứa. Đó mới là di sản thực sự: những lời nói đã vượt qua chính con người tạo ra chúng. Jefferson có thể đã thất bại về mặt đạo đức, nhưng các lý tưởng mà ông nêu ra đã châm ngòi cho những cuộc cách mạng khắp các châu lục. Vì vậy, khi chúng ta tiếp cận kỷ niệm 250 năm Tuyên ngôn Độc lập, có lẽ không phải là lúc ca ngợi Jefferson — mà là tôn vinh cách những người bị áp bức đã lấy lại những lời nói của ông và xây dựng nên một quốc gia tốt đẹp hơn.
Hãy thẳng thắn đi — Tuyên ngôn chưa bao giờ là luật. Đó là một tuyên bố triết học để biện minh cho cuộc cách mạng. Hiến pháp không trao quyền bầu cử đầy đủ cho người da đen cho đến 150 năm sau. Jefferson là sản phẩm của thời đại ông, nhưng điều đó không bào chữa cho sự mục ruỗng đạo đức trong cốt lõi. Ca ngợi lời nói của ông mà bỏ qua hành vi thì chúng ta cũng đồng lõa trong chứng hay quên lịch sử.
Tôi hiểu điều đó. Nhưng bạn có đọc những gì Peter Fossett nói không? Ông ấy bị bán lúc 11 tuổi và vẫn kính trọng lời Jefferson. Ông không cần sự cho phép để tìm thấy hy vọng trong đó. Tổ tiên tôi đã làm chính xác điều đó: họ biến ngôn ngữ của kẻ áp bức thành vũ khí. Đó không phải là sự hay quên — đó là tài năng vượt bậc.
Tôi hướng dẫn mỗi ngày. Du khách luôn hỏi: 'Jefferson có phải là người tốt không?' Tôi nói: 'Ông đã xây một trong những ngôi nhà đẹp nhất nước Mỹ bằng lao động miễn phí của người da đen. Hãy tự mình quyết định.' Ngôi nhà thấm đẫm mâu thuẫn. Nhưng bức tường vinh danh người bị cưỡng chế? Đó là nơi mọi người khóc. Bức tường đó nói nhiều hơn bất kỳ bức tượng nào từng làm.
Đúng, ông ấy sở hữu nô lệ. Nhưng nếu không có Jefferson, sẽ không có Tuyên ngôn. Và không có Tuyên ngôn, sẽ không có phong trào tự do. Ông không hoàn hảo, nhưng đã châm ngòi. Đừng đốt cháy những người sáng lập để thắp sáng hiện tại.
'Châm ngòi'? Chính là hưởng lợi từ vụ nổ. Tài sản của ông đến từ chế độ nô lệ. Di sản của ông được xây trên lao động miễn phí. Đừng lãng mạn hóa những kẻ thực dân. 'Huyền thoại sáng lập' chính là văn hóa xóa bỏ nguyên thủy — gỡ bỏ sự thật khó chịu để thờ phụng những người đàn ông da trắng đã chết.
Tuyên ngôn là một bảng đen theo Locke. Nó không nói ‘tất cả đều bình đẳng’, mà ‘tất cả sinh ra đều bình đẳng’ — nghĩa là quyền bình đẳng khi sinh ra, chứ không phải kết quả bình đẳng. Jefferson mâu thuẫn, đúng vậy. Nhưng cụm từ sống lâu hơn ông vì nó tạo ra một tiêu chuẩn đạo đức mà người khác có thể dùng để đòi hỏi đất nước phải đáp ứng.
Tôi chỉ muốn con tôi biết sự thật trọn vẹn. Không phải anh hùng. Không phải kẻ xấu. Chỉ là con người làm những điều lớn lao và phạm sai lầm nghiêm trọng. Đó là nước Mỹ mà tôi có thể dạy con yêu — khuyết điểm, nhưng đang cố gắng.