Is This $25M Museum a Cultural Revival or a Colonial Reinvention? The Benin Bronze Backlash Explodes
Viện Bảo Tàng 25 Triệu Đô: Phục Hưng Văn Hóa Hay Tái Tạo Thực Dân? Phản Ứng Dữ Dội Vì Vụ Đồng Benin Bùng Nổ
Một viện bảo tàng trị giá hàng chục triệu đô la khai trương tại Thành phố Benin, nhưng không phải bằng lễ cắt băng – mà bằng tiếng la hét của người biểu tình đuổi khách nước ngoài ra khỏi khu vực. Viện Bảo Tàng Nghệ Thuật Tây Phi (Mowaa) lẽ ra phải là một chiến thắng: một không gian hiện đại để cuối cùng khôi phục những bức tượng Đồng Benin bị cướp ngày xưa. Nhưng thay vào đó, nó lại phơi bày một vết thương chưa lành trong nước Nigeria thời hậu thực dân.
Sự mỉa mai? Những bức tượng đồng mà viện bảo tàng được xây để trưng bày thậm chí còn không có mặt. Một cuộc đấu tranh quyền lực giữa hoàng tộc Edo truyền thống, quan chức nhà nước và các nhà quản lý được nước ngoài hậu thuẫn đã khiến tòa nhà trống vắng linh hồn. Và dù viện bảo tàng tự nhận là độc lập, nhiều người dân địa phương cho rằng việc gạch bỏ chữ 'Edo' khỏi tên gọi là hành động phản bội đầu tiên.
Viện bảo tàng này chẳng bao giờ thuộc về chúng tôi. Gạch bỏ chữ 'Edo' khỏi tên gọi? Đó không chỉ là thay đổi thương hiệu – mà là xóa bỏ bản sắc. Những bức tượng Đồng Benin thuộc về Vua Oba và nhân dân, chứ không phải một tổ chức phi chính phủ được tài trợ từ London, đang đóng vai người trưng bày nỗi đau của chúng tôi.
Bạn cho rằng gỡ bỏ 'Edo' là phản bội? Đó là điều cần thiết. Viện bảo tàng này vốn không định làm kho lưu trữ địa phương. Nó phải là ngọn hải đăng văn nghệ Tây Phi cho cả lục địa. Chủ nghĩa bộ tộc hẹp hòi sẽ không giành lại được di sản của chúng ta—nó chỉ làm tê liệt di sản đó mà thôi.
Vấn đề thực sự không nằm ở tên gọi hay tổ chức phi chính phủ. Mà là ai đang kiểm soát câu chuyện. Bảo tàng không chỉ lưu giữ hiện vật—chúng định hình ký ức. Và lúc này, quyền lực đó đang chuyển từ các nhà bảo trợ hoàng gia sang các quỹ xuyên quốc gia.
Hãy thành thật đi—nếu không có vốn và chuyên môn quốc tế, viện bảo tàng này đã chẳng tồn tại. Chúng ta thật sự định từ chối giúp đỡ chỉ vì lòng tự trọng sao?
Chính xác. Lòng tự trọng sẽ không phục hồi nổi một bức tượng đồng nào cả. Những thứ thực sự làm được điều đó là phòng thí nghiệm, chuyên môn và hợp tác toàn cầu. Bạn muốn lấy lại các bức tượng? Tuyệt. Nhưng bạn không thể từ chối chính những công cụ giúp điều đó thành hiện thực.
Chúng tôi không từ chối sự giúp đỡ. Chúng tôi từ chối sự thiếu tôn trọng. Khách nước ngoài bị sỉ nhục? Dân chúng tôi từng chứng kiến nghệ thuật tổ tiên bị bán tại các cuộc đấu giá ở London. Đây không phải là lòng tự trọng—đây là phẩm giá.
Hãy nói về tiền. 25 triệu đô là quá nhiều cho một viện bảo tàng với những phòng trống. Trong khi đó, các trường học thiếu sách giáo khoa. Chúng ta đang bảo tồn văn hóa của ai—của giới hoàng tộc hay của người dân?
Sao phải chờ các bức tượng đồng thật? Hãy tạo bản sao kỹ thuật số. Dùng NFT, tour thực tế ảo, cơ sở dữ liệu mở. Di sản không chỉ là kim loại—mà là quyền truy cập.