Brazil Just Hacked the Climate Crisis: Can This Model Save the Developing World's Energy Transition?
Brazil vừa 'hack' thành công khủng hoảng khí hậu: Liệu mô hình này có cứu được chuyển dịch năng lượng ở các nước đang phát triển?

Nào hãy xem nghịch lý này: các nước cần năng lượng sạch nhất lại là những nước gần như chẳng nhận được đầu tư nào. Chúng ta đang đổ hàng tỷ đô vào công nghệ xanh ở phương Tây, trong khi các nước kém phát triển chỉ nhận được 2% ngân sách năng lượng tái tạo toàn cầu. Vấn đề không nằm ở khâu triển khai – mà là thiếu niềm tin. Brazil có thể đã tìm ra chìa khóa, khi biến việc lập kế hoạch năng lượng từ một bản báo cáo kỹ thuật thành một tín hiệu tài chính gửi đến các nhà đầu tư.
Điều thực sự xuất sắc? Họ đưa luôn các ngân hàng phát triển như BNDES vào quá trình lập kế hoạch từ những ngày đầu. Nghĩa là chính sách và tài chính được thiết kế đồng bộ, chứ không phải hai thứ rời rạc và được bổ sung sau. Kết quả thì rõ rồi: 90% điện năng sạch. Liên minh Toàn cầu về Lập kế hoạch Năng lượng có thể giúp các nước khác làm theo – nhưng chỉ nếu họ tránh áp đặt mô hình khuôn mẫu và tôn trọng thực tế địa phương.
Hãy nói thật: con số 2% là một cái tát vào mặt. Chúng tôi có tiềm năng năng lượng mặt trời từ Sahara đến Sahel, vậy mà lại bị đối xử như những nước ăn xin tài chính. Mô hình Brazil mang hy vọng, nhưng không phải điều kỳ diệu. Thiếu sự xóa nợ và viện trợ không ràng buộc – tức là tiền thật, không điều kiện – thì chuyện ‘xây dựng niềm tin’ chỉ là một hình thức thực dân hóa khác mà thôi.
Nghe này, tôi hiểu sự phẫn nộ về mặt đạo đức, nhưng hãy nói về con số. Ở các thị trường mới nổi, một dự án có thể đình trệ hàng năm trời vì tranh chấp đất đai, giấy phép hay thay đổi chính trị. Đó không phải 'thực dân hóa' – đó là rủi ro. Brazil thành công vì BNDES đã giảm rủi ro từ các dự án ban đầu. Điều mà vốn tư nhân cần không phải là từ thiện, mà là tỷ suất sinh lời hợp lý, khả thi.
Tất cả những chuyện luận bàn về lập kế hoạch đều vô nghĩa nếu lưới điện không chịu được. Tôi từng thấy các trang trại điện mặt trời bị bỏ hoang vì bộ biến tần không phù hợp. Kế hoạch cao xa đến đâu cũng vô ích nếu một cơn bão làm đứt đường dây mà chẳng ai có máy biến áp dự phòng. Hãy sửa chuyện cơ bản trước đã.
Tất cả các bạn đang tranh luận về các mô hình trong khi thế hệ tôi đang chết đuối trong thảm họa khí hậu. Brazil đã làm một điều thực sự. Hãy nhân rộng nó nhanh lên. Đừng sợ ‘rủi ro’ nữa. Rủi ro thực sự là không làm gì cả.
Brazil có một bộ máy nhà nước vận hành trơn tru. Thử làm quy hoạch tích hợp ở một đất nước mà các bộ tranh giành quyền lực và dữ liệu bị khóa trong file PDF xem. Chúc may mắn. Năng lực thể chế thì chẳng mấy hấp dẫn, nhưng đó mới là nền tảng.
Cuối cùng thì cũng có người hiểu được. Lập kế hoạch năng lượng thực chất là thiết kế chính sách theo nguyên tắc mã nguồn mở. Brazil đã chứng minh rằng nếu xây dựng được sự minh bạch, chuẩn hóa và phối hợp công - tư sớm, vốn sẽ tự động đổ về. Đây chính là cách để nhân rộng thay đổi thực sự.
Tôi nghe anh nói đó, ông anh quỹ tư nhân, nhưng anh đang bỏ qua chuyện quyền lực. 'Rủi ro' thường là cách nói bóng gió cho 'chúng tôi sẽ không tài trợ cho Nam bán cầu trừ khi họ phải khuất phục điều kiện của chúng tôi'. Sao không giảm rủi ro bằng viện trợ, thay vì bắt các chính phủ phương Nam gánh toàn bộ chi phí ban đầu?
Chính xác. Và 'minh bạch' chẳng nghĩa lý gì nếu chính quyền địa phương không thể tiếp cận hay hiểu được các mô hình. Đừng lý tưởng hóa Brazil – chúng ta cần tài trợ, đào tạo và dữ liệu mở trước tiên.