Is Peru Sleepwalking Into a Constitutional Nightmare — Again?
Peru, Bir Kez Daha Anayasa Albümünde Uykuya Daldı mı?

Diyelim ki bir Noel partisinde tecavüz iddiasıyla tanınan bir politikacıya, ülke başkanlığı görevi teslim edildi. Seçimle değil, liyakatle değil, Perulu siyasi sisteminin hâlâ işleyen ama kırık dişlilerini sürekli dışarı püskürtmesiyle oldu bu.
Evet, protestolar var — çoğunlukla Gen Z tarafından yönetilen — ama geniş kitlelerin sessizliği çok şey anlatıyor. Kaosun yılları, devlet şiddetinden gelen travma ve siyasi yorgunluk, öfkeye bile duyarsızlaşmış bir ulus yarattı. Bu umursamazlık değil; travma yorgunluğu. Korkutucu olan şeyse? Kabul edilemez olanı normalleştirmeye başlıyoruz.
Perulu haleflik sistemi teknik olarak kırık değil — anayasal haleflik sırasına uyar. Sorun, Kongresin sürekli olarak etik açısından tartışmalı figürleri başkan yardımcılığına seçmesinde yatıyor. Bu, sistemin ahlak boşluğunu anayasal meşruiyetle kapattığı klasik bir örnek. Prosedürlerimiz var; ahlakımız yok.
2022'de kurşunlar havada uçuşmaya başladığında oradaydım. Çocukların gözlerinde plastik mermiler gördüm. Bunu asla unutmazsın. İnsanlar neden protestocular daha kalabalık değil diye sorduğunda — belki kendisine ait vatandaşlarını öldüren bir hükümetin niye hâlâ demokratik olduğunu iddia ettiğini sorun.
Tam da bu. 2022'nin soğuk etkisi yadsınamaz. Korku umursamazlık değil — akılcı bir temkinliliktir.
Dikkat çeken şey, baskılara rağmen Gen Z’nin hâlâ sahneye çıkması. Lima’dan Katmandu’ya, oyun kurallarını yeniden yazıyorlar. Sadece bir lideri devirmek değil ama siyasi yaratıcılık talep etmek konusunda. Eskimiş bahaneler — ‘istikrar’, ‘düzen’, ‘şimdi değil’ — tam şu anda ölüyor.
Protestolar nadiren GSYİH’yı değiştirir. Gerçek güç kurumlarda yatıyor. Ama kurumlar ahlaksız davranışı ödüllendirmeye devam ederse, halkın güvensizliği bir belirti değil — teşhistir.
Unutmayalım: 2022 katliamlarından sonra uluslararası sessizlik tehlikeli bir örnek oluşturdu. Dünya hiçbir şey demediğinde, diktatörler not alır. Peru’ya sadece yerel baskı yetmez — yüksek sesli, görmezden gelinemeyecek küresel bir denetim gerekir.
90'larda buna ‘demokratik cephe’ derdik. Ritüeller var, kurumlar işliyor — ama ruh kayboldu. Bugün Peru bunun aynısı. Ve dünya bile göz kırpmıyor.
Meşruiyetsiz güç. Gerçek zamanlı yazdığımız mezar taşı yazısı bu.